Owrzodzenia jamy ustnej

Afty

Afty wyglądają zwykle jak białe plamki na błonie śluzowej jamy ustnej i mogą być bardzo bolesne.

Białe plamki w jamie ustnej

Afty często tworzą się na wewnętrznej powierzchni warg.

Afty zwykle dotyczą śluzówki jamy ustnej, ale nie leżących pod nią kości. Mogą być okrągłe lub owalne i umiejscowić się niemal w każdym miejscu w jamie ustnej: na wewnętrznej powierzchni warg, na podniebieniu, na języku lub wokół niego. Brzeg afty zwykle otoczony jest czerwoną obwódką zapalną. Afty, choć zwykle są małe, mogą być bardzo bolesne i wpływać na codzienne życie.

Kiedy tworzy się afta, zwykle na początku pojawia się zaczerwienienie. Następnie przekształca się w owrzodzenie pokryte cienką, szarą błoną, otoczone czerwoną obwódką. Afty różnią się wielkością, ilością i lokalizacją. Czas gojenia wynosi od kilku dni do kilku tygodni, a czas pomiędzy kolejnymi epizodami może wynosić od kilku dni do kilku miesięcy. Zwykle afty utrzymują się 4 - 7 dni i nawracają 2 - 6 razy w roku. Przyczyna występowania aft jest nieznana. Jednakże w przypadku, kiedy afty utrzymują się ponad 10 dni lub są rozległe należy skonsultować się z dentystą lub lekarzem. Afty mogą być objawem innych, poważnych problemów zdrowotnych.

Około 40% osób z nawracającymi aftami ma dodatni wywiad rodzinny. Sugeruje to pewną predyspozycję genetyczną. Dodatkowo istnieje wiele czynników ryzyka rozwoju aft – wiele z nich jest związanych ze stresem. Uraz miejscowy również ma związek z powstawaniem aft. Może być wywołany leczeniem dentystycznym, ostrą powierzchnią na przykład uszkodzonego zęba lub zbyt mocnym szczotkowaniem zębów.

Schematyczny rysunek odsłoniętych zakończeń nerwowych w owrzodzeniu jamy ustnej

Ból w przypadku aft: odsłonięte zakończenia nerwowe są narażone na kontakt ze środowiskiem

Główne objawy aft obejmują pieczenie, świąd lub kłucie oraz ból w jamie ustnej. Często nasilają się w czasie mówienia, jedzenia i picia – zwłaszcza gorących, ostrych, kwaśnych potraw i napojów. Odczucia te wywołane są przez wrażliwe zakończenia nerwowe w jamie ustnej. Zwykle zakończenia nerwowe są przykryte ochronną warstwą, jednak w przypadku aft są bezpośrednio narażone na czynniki drażniące.

Ból w jamie ustnej jest najsilniejszy w pierwszych dniach po powstaniu owrzodzenia, następnie zmniejsza się wraz z postępem procesu gojenia. W niektórych przypadkach mówienie i spożywanie posiłków mogą być nieprzyjemne. Na 1 do 2 dni przed pojawieniem się wykwitu aftowego zgłaszane są objawy zwiastunowe w postaci pieczenia lub mrowienia. Znacznie nasilony ból, nieproporcjonalny do wielkości owrzodzenia, może się utrzymywać od 4 do 7 dni.

Wyróżnia się kilka rodzajów owrzodzeń aftowych:

Małe owrzodzenia aftowe mają średnicę do 8 mm (zwykle od 2 do 3 mm). Mogą powstać w dnie jamy ustnej, na bocznej lub spodniej powierzchni języka, wewnętrznych powierzchniach policzków oraz w gardle. Takie owrzodzenia powstają najczęściej.

Duże owrzodzenia aftowe są głębsze, większe (powyżej 1 cm) i utrzymują się dłużej (tygodnie lub miesiące) niż małe. Stanowią około 10% owrzodzeń. Tworzą się na wargach, podniebieniu miękkim i w gardle. Może im towarzyszyć gorączka i mogą upośledzać zdolność przełykania i jedzenia. Powinny zostać obejrzane przez dentystę lub lekarza.

Inne postacie owrzodzeń występują rzadko.

Przyczyny powstawania aft są niejasne, jednakże w pewnych warunkach afty występują częściej niż zwykle. Afty może wywoływać:

Zestresowana młoda kobieta

Stres wpływa na układ hormonalny i wzmacnia złe nawyki, takie jak niezdrowe jedzenie.

Stres: Wskutek stresu równowaga hormonalna organizmu może zostać zaburzona, co więcej mamy wówczas tendencję do nieregularnego i mniej zdrowego jedzenia.

Infekcja: Inne infekcje w obrębie jamy ustnej lub ogólnoustrojowe mogą upośledzać działanie układu odpornościowego, wydłużając lub intensyfikując problem owrzodzeń.

Mniejsze urazy: Małe zmiany, powstałe na przykład podczas przypadkowego przygryzienia błony śluzowej mogą również doprowadzić do powstania afty.

Reakcje alergiczne: W niektórych przypadkach nawracające owrzodzenia jamy ustnej mogą być manifestacją reakcji alergicznej. Możliwe alergeny występują w niektórych pokarmach (np. czekolada, kawa, truskawki, jajka, orzechy, pomidory, żółty ser oraz bardzo kwaśne pokarmy), paście do zębów i płynie do płukania jamy ustnej.

Chemioterapia: Pacjenci przechodzący chemioterapię mają obniżoną odporność, co może również skutkować zwiększonym ryzykiem powstawania aft.